Kendini kabul ne anlama gelir?
Bazı kavramlar var ki günlük hayatta sık sık duyuyoruz ama gerçekten içine girip düşünmüyoruz. “Kendini kabul ne anlama gelir?” de benim için uzun süre öyle bir cümleydi. Psikoloji derslerinde, sosyal medyada, hatta arkadaş sohbetlerinde geçerdi ama çoğu zaman yüzeyde kalırdı. Ta ki kendi hayatımda bazı kırılma anlarını yaşayana kadar.
Ankara’da büyüdüm. Soğuk kış sabahlarında okul yolunda yürürken içimde hep aynı duygu vardı: “Daha iyi olmalısın.” Bu cümle kulağa motive edici gibi geliyor ama zamanla insanın omzuna taş gibi oturabiliyor. Üniversitede ekonomi okurken veri analizine merak salmam da biraz bundan kaynaklanıyordu aslında; her şeyi ölçmek, daha iyi hale getirmek, eksikleri bulmak… Sanki insanın kendisi de optimize edilebilecek bir sistemmiş gibi.
Ama hayat öyle işlemiyor.
Kendini kabul ne anlama gelir? Psikolojik arka planı
Merhabalar! Cosmoslighting olarak “Kendini kabul ettirmek ne demek” konusunda aklınızdaki soruları yanıtlamak için buradayız.
Psikoloji literatüründe kendini kabul etmek, bireyin güçlü ve zayıf yönleriyle birlikte kendine karşı koşulsuz bir kabul geliştirmesi olarak tanımlanıyor. Yani “mükemmel olursam değerliyim” düşüncesinden çıkıp, “eksiklerimle de varım” noktasına gelmek.
Amerikan Psikoloji Derneği’nin (APA) yayınladığı çalışmalarda, düşük öz-kabulün depresyon ve anksiyete düzeylerini artırdığı, yüksek öz-kabulün ise psikolojik dayanıklılığı güçlendirdiği sıkça vurgulanıyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre ise dünya genelinde 280 milyondan fazla insan depresyonla yaşıyor ve bu durumun önemli tetikleyicilerinden biri kişinin kendisiyle kurduğu sert ilişki.
Ama rakamlar bir yana, bunu insan kendi içinde daha net hissediyor.
Mesela ben bunu ilk kez bir iş görüşmesinden çıktıktan sonra fark etmiştim. CV’m güçlüydü, teknik becerilerim iyiydi ama görüşme sırasında sürekli “yetersiz miyim?” düşüncesi kafamın içinde dönüyordu. Görüşmeden sonra Kızılay’da yürürken kendime şunu söylediğimi hatırlıyorum: “Ben neden sürekli kendimi sınavda hissediyorum?”
İşte o an “Kendini kabul ne anlama gelir?” sorusu benim için teorik bir kavram olmaktan çıkıp gerçek bir ihtiyaç haline geldi.
Çocukluktan gelen iç ses: sürekli daha fazlası
Çocukluk, kendini kabul meselesinin temelinin atıldığı yer gibi. Benim ailemde başarı önemliydi. Notlar, sıralamalar, kazanılan okullar… Kötü bir şey değildi bu ama zamanla insanın iç sesine dönüşebiliyordu.
İlkokulda matematik sınavından 90 aldığımda bile “neden 100 değil?” sorusunu duymam, bende tuhaf bir alışkanlık oluşturmuştu. 90 artık iyi bir not değil, eksik bir şey gibi görünmeye başlamıştı.
Sonra üniversitede veriyle çalışırken aynı şeyi fark ettim. Excel tablolarında bile “outlier” diye baktığım şeyler vardı. İnsanları da bazen veri gibi görmeye başladığımı fark ettiğimde durdum. Çünkü insan, veri seti gibi optimize edilemiyor.
Psikolojide yapılan araştırmalar, çocuklukta yüksek beklenti ortamında büyüyen bireylerin ilerleyen yaşlarda “mükemmeliyetçilik” eğilimine daha yatkın olduğunu söylüyor. Bu da kendini kabul etme sürecini zorlaştırıyor.
Kendini kabul ne anlama gelir? İş hayatında karşılığı
İş hayatına ilk girdiğimde Excel dosyaları, raporlar, KPI’lar arasında kendimi bulmuştum. Ekonomi okumuş biri olarak veriye yabancı değildim ama insan faktörünü hesaplamak mümkün değildi.
Bir dönem bir projede çok uğraşmıştım. Analiz doğruydu ama sunum sırasında beklediğim etkiyi yaratamadım. Sonrasında günlerce “nerede hata yaptım?” diye düşündüm. Aslında teknik olarak büyük bir hata yoktu, ama zihnim bunu kişisel bir başarısızlık gibi algılıyordu.
Bir gün ofiste bir arkadaşım şunu söyledi:
“Her şey mükemmel olmak zorunda değil, yeterince iyi de çoğu zaman yeterlidir.”
O cümle basit görünüyordu ama zihnimde bir şeyleri yerinden oynattı.
İşte o noktada “Kendini kabul ne anlama gelir?” sorusu iş hayatı için de farklı bir anlam kazandı: Sürekli daha fazlasını kanıtlama çabasını bırakabilmek.
Mükemmeliyetçilik ve kendini kabul arasındaki gerilim
Mükemmeliyetçilik çoğu zaman başarı getirir ama uzun vadede yıpratıcıdır. Araştırmalar, yüksek mükemmeliyetçilik seviyesinin tükenmişlik sendromu riskini artırdığını gösteriyor.
Kendi çevremde de bunu gördüm. Çok başarılı insanlar tanıdım ama gece uyuyamayan, sürekli kendini eleştiren, asla “yeter” diyemeyen insanlar…
Bir arkadaşım vardı, mühendislik mezunu, çok iyi bir şirkette çalışıyordu. Dışarıdan bakınca her şey mükemmeldi ama bir gün bana “Ben hiçbir zaman gerçekten iyi olduğuma inanmıyorum” demişti. O cümle uzun süre aklımdan çıkmadı.
Kendini kabul, burada devreye giriyor. Başarıyı reddetmek değil, başarıyı sadece varoluşun şartı haline getirmemek.
Kendini kabul ne anlama gelir? Günlük hayatta küçük anlar
Bazen büyük psikolojik dönüşümler sanıyoruz ki devasa kararlarla olur. Ama çoğu zaman küçük anlarda gizli.
Mesela sabah işe geç kaldığında kendine kızmak yerine “insanım, olur böyle şeyler” diyebilmek.
Ya da bir sunumda hata yaptığında dünyanın sonu gelmiş gibi hissetmemek.
Ben bunu en çok Ankara’da kışın yürürken fark ediyorum. Soğuk hava, gri gökyüzü, kalabalık… Herkes bir yere yetişmeye çalışıyor. O an durup şunu düşündüğüm çok oldu: Herkes zaten kendi iç savaşını yaşıyor.
Psikolojik araştırmalar, öz-şefkat (self-compassion) düzeyi yüksek bireylerin stresle daha iyi baş ettiğini gösteriyor. Öz-şefkat, kendini kabulün en yakın kavramlarından biri.
Veriler ne söylüyor?
Harvard Üniversitesi’nin uzun yıllara dayanan mutluluk araştırmalarında, insanların mutluluk seviyesini en çok etkileyen şeyin başarı değil, ilişkiler ve kişinin kendisiyle kurduğu ilişki olduğu ortaya konuyor.
Yani daha çok para, daha iyi bir iş ya da daha yüksek notlar değil; iç sesin tonu.
Kendine nasıl konuştuğun.
Kendini kabul ne anlama gelir? İçsel dönüşüm süreci
Bu bir anda olan bir şey değil. Benim için de öyle olmadı.
Önce fark etmekle başladı. Sürekli kendimi eleştirdiğimi görmek… Sonra bu eleştirinin otomatik olduğunu fark etmek.
Bir gün kendimi şu cümleyi kurarken yakaladım: “Ben neden hiçbir zaman yeterli hissetmiyorum?”
O cümle kırılma noktasıydı.
Sonra küçük değişiklikler başladı. Başarıları küçümsememek, hataları dramatize etmemek, kendime biraz alan tanımak…
Psikolojide buna “bilişsel yeniden çerçeveleme” deniyor. Yani aynı olayı farklı bir bakış açısıyla değerlendirmek.
İç sesin dönüşmesi
İç sesin değişmesi kolay değil. Yıllarca oluşmuş bir düşünce yapısını bir günde silmek mümkün değil. Ama zamanla tonu değişiyor.
Eskiden “neden daha iyi değilsin?” diyen iç ses, zamanla “şu an elinden geleni yapıyorsun” demeye başlıyor.
Bu küçük bir değişim gibi görünüyor ama hayat kalitesini ciddi şekilde etkiliyor.
Kendini kabul ne anlama gelir? Sosyal çevre ve karşılaştırma tuzağı
Sosyal medya çağında kendini kabul etmek daha da zorlaştı. Çünkü sürekli bir karşılaştırma içindeyiz.
Bir arkadaşımın terfisi, başka birinin yurtdışı fotoğrafları, bir başkasının başarı hikayesi…
Veriyle ilgilenen biri olarak şunu net söyleyebilirim: Sosyal medya, seçilmiş verilerin platformu. Gerçeğin tamamını değil, optimize edilmiş parçalarını görüyoruz.
Ama zihin bunu unutuyor.
Bu yüzden kendini kabul etmek aynı zamanda karşılaştırma döngüsünden çıkmak anlamına geliyor.
Son düşünceler: kendini kabul bir varış noktası değil
Zamanla şunu anladım: “Kendini kabul ne anlama gelir?” sorusunun tek bir cevabı yok. Bu bir hedef değil, bir süreç.
Bazen ilerliyorsun, bazen geri dönüyorsun. Bazen kendini seviyorsun, bazen yeniden eleştiriyorsun.
Ama önemli olan tamamen kusursuz bir denge değil; farkındalık.
Kendi iç sesini duyabilmek.
Ve o sesin sadece eleştiren değil, aynı zamanda anlayan bir tona dönüşmesi.
Cosmoslighting olarak her zaman en iyi içeriği sunmak için çalışıyoruz. “Kendini kabul ettirmek ne demek” konusunda daha fazlası için takipte kalın!
Bunu da Okuyun: Kasa sorumlusu ne demek ?